Yüzde 59 gibi yüksek katılım oranıyla gerçekleşen seçimde Ermenistan vatandaşları, görevdeki Başbakan Nikol Paşinyan’a olan güvenlerini kez daha teyit. Paşinyan’ın Sivil Sözleşme Partisi oyların yüzde 49,8’ini alarak seçimleri kazandı. 2018 Kadife Devrimi iktidara gelen, 2020’deki İkinci Karabağ Savaşı yenilgisi ardından 2023’te Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ’daki etnik temizlik süreçlerinde ülkenin başında olan Paşinyan’a üçüncü kez yönetim yetkisi veren sonuç etkileyici başarıya işaret ediyor. Uluslararası gözlemciler seçim sonuçlarını etkilemek amacıyla devletin idari imkânlarının kullanıldığına dikkat çekmiş olsalar otoriter rejimlerin hâkim olduğu bölgede böyle seçimin yapılmış olması başlı başına kayda değer demokratik.
Ermenistan seçmeni neden Paşinyan’a güvenmeyi tercih etti? Günün sonunda, Paşinyan, geçmişten nasıl sıyrılınacağını yenilginin üstesinden nasıl gelineceğini, ülkedeki siyasetçilerden çok daha iyi idrak etti geleceğe dair vizyon ortaya koydu. Ermenistan’ın ne gerekli kaynaklara ne dış müttefiklere sahip olduğu ortamda, ülkenin tüm enerjisini kaybedilmiş davayla tüketmektense, barış vaat etti; komşu Azerbaycan Türkiye ilişkileri normalleştirmeyi Ermenistan’ı 35 yıldır içinde bulunduğu bölgesel izolasyondan çıkarmayı hedefledi.
Ermenistan tarihinde, bugüne dek üçüncü dönem için görev yetkisine talip olan tek lider Serj Sarkisyan olmuştu. Ancak Sarkisyan, 2018 yılındaki halk ayaklanmasıyla hızla devrilmişti. İşin ironik yanı, Sarkisyan bizzat kendisi iktidarda kalabilmek için sınırsız görev süresine imkân tanıyan anayasal ‘reform’ yapmıştı; bugün düzenlemeden yararlanan ise Kadife Devrim’in lideri.
Siyasette yeni sima olan, Rusya finansal bağları bulunan oligark Samvel Karapetyan, oyların yüzde 23,2’sini. Eski Cumhurbaşkanı Robert Koçaryan’ın başını çektiği ARF Ermeni Devrimci Federasyonunu (Taşnaktsutyun Partisi) içeren “Ermenistan İttifakı” ise yüzde 9,9’luk oyla seçimi tamamladı.
Rusya yanlısı partilerin oyları
Parlamentoya girmeyi başaran her iki muhalefet partisi Rusya yanlısı pozisyona sahip. Rus siyasetçilerin Ermenistan’a şantaj yaptığı, meyve sebze ithalatını engellediği, doğal gaz fiyatlarını iki katına çıkarmakla tehdit ettiği dönemde, Rusya ilişkilerin iyileştireceğine dair vaatlerde bulunan iki muhalefet partisinin kadar oy alabilmiş olmaları şaşırtıcı. Rus liderliği bariz şekilde öfkeli Ermenistan’ı “cezalandırmak” arzusunda. Güney Kafkasya’daki jeopolitik durumun büyük ölçüde kendi politikaları nedeniyle değiştiğini kavramaktan uzaklar. Zira Rusya, 2020 2023 yılları arasında yaşanan savaşlar sırasında Ermenileri Dağlık Karabağ’ı Azerbaycan-Türkiye ittifakı karşısında kendi kaderine terk etti yenilgiye uğramalarına göz yumdu.
Paşinyan’ı rakibi kendisi
Nikol Paşinyan’ın seçimdeki en büyük rakibi Rusya yanlısı muhalefet değil, bizzat kendisi. Her ne kadar siyasi değişimin gerekliliğini kavramış olsa süregelen savaşlar [Karabağlı] mültecilerin ülkeye sığınmasının ardından Ermenistan’ı istikrara kavuşturacak yeni vizyon ortaya koymuş olsa çoğu zaman fazlasıyla ileri gitti. Politika değişikliğinin nedenlerini anlatmak yerine, “Gerçek Ermenistan” olarak adlandırdığı yeni “ideoloji” yaratmak için vaktini enerjisini harcadı. Paşinyan, girişiminin parçası olarak, 1915 Soykırımı dâhil olmak üzere Ermeni tarihini yeniden yazmaya çalışıyor. Oysa kendisinin konuda ne yetkinliği ne yetkisi bulunuyor. Paşinyan, Ermeni ulus bilincini kimliğini temsil eden sembollere ölçüsüzce saldırarak, milliyetçilik kimlik temelinde kendisine muhalefet edenler için gereksiz meşru alan açıyor. görüş bilhassa kentli eğitimli sınıflar gençler arasında karşılık buluyor; zira kesim, Paşinyan’ın vaat ettiği güvenlik refahı gerçekten sağlayabileceğine kuşkuyla yaklaşıyor.
Paşinyan’ın sorunu ise diline hâkim olamaması. Dağlık Karabağ’dan ülkeye sığınan mültecilere karşı sıklıkla sert çıkışlar içeren tavır sergiliyor. Metroda karşılaştığı mülteci kadın ya savaş gazisi için, kendi topraklarını savunmadıkları gerekçesiyle “kaçaklar” ifadesini kullanabiliyor. Karabağlı mültecileri hedef alan türden popülist söylemler, kısa vadede mültecilerden hoşlanmayan kimi kesimlerden kendisine oy kazandırabilir, ancak eğitimli kesimler arasında derin güvensizlik yaratabilir.
Mutlak zafer anlamına gelmiyor
Sonuç itibariyle, 2026 parlamento seçimlerinden galip çıkan Paşinyan olabilir, ancak mutlak zafer anlamına gelmiyor. Oyların üçte birini almayı başaran muhalefet, Paşinyan’ın vaat ettiği anayasa reformu gibi önemli kararları bloke edebilecek güce sahip. durum esasında Ermenistan’ın parlamenter demokrasisi bakımından olumlu gelişme. Bundan böyle, iktidar partisi muhalefetin birbiriyle konuşması, müzakere etmesi uzlaşma yolları bulması gerekecek. muhalefet fırsatı kullanabilecek ? Ermenistan’ın ülkede “ya bizdensin ya onlardan” mantığıyla ilerleyen kutuplaşmayı aşmasına yardımcı olacak ?
Paşinyan’ın vaat ettiği anayasa reformları, dış politika güvenlik kaygılarına dayanıyor. süreçte Azerbaycan Türkiye, Ermenistan’dan daha fazla taviz vermesini talep ediyor; örneğin, Ermenistan anayasasının Dağlık Karabağ’a dair herhangi atıf içeren ifadelerden tamamen arındırılmasını istiyorlar. Tüm bunlar olurken, yandan Azerbaycan, son savaşta işgal ettiği Dağlık Karabağ’ Ermeni kimliğine dair kalan son izleri yok etmeye devam ediyor: kiliseler, mezarlıklar, köyler, Stepanakert’in tüm mahalleleri.
Ankara’nın iki seçeneği var
Artık seçimler geride kaldığına göre, Ermenistan tarihinin sonraki bölümünün nasıl yazılacağı büyük ölçüde Türkiye’nin ne yapacağına bağlı olacak. Ankara’nın önünde iki seçenek var: Ya olumlu adımlar atarak kapalı sınırı açacak Ermenistan’ın ulaşım hatlarını Avrupa’ya bağlayacak ya Ermenistan’a karşı olumsuz politikalar izlemeye devam ederek ablukayı sürdürecek Ermenistan’ı kez daha Rusya’nın kucağına itecek. Türkiye bunu bağımsızlığın ilk yıllarında zaten kez yapmıştı.
(İngilizceden çeviren: Burcu Becermen)
