Mardin Gezi Rehberi: Mutlaka Görmeniz Gereken Tarihi Yapılar ve Müzeler

Adını Aziz Yakup’tan alan yapı MS 419’ inşa edilmiştir. Mardin’in Nusaybin ilçesinde bulunan kilise, Mezopotamya’nın en eski Ortodoks kiliselerinden biridir. Kimi zaman ibadet kimi zaman ise eğitim için kullanılmıştır. Felsefe, teoloji tıp alanlarında tarihin bilinen en eski üniversitelerinden biri olarak kabul edilir. Asıl inşa edilme nedeni ise Nusaybin Katedrali’ne bağlı olarak vaftizhane olarak kullanılmasıydı. Yapılan kazı sonuçlarında elde edilen yazıt metinlerden anlaşılacağı üzere yapı, aslında daha sonra kiliseye dönüştürülmüştür. Sadece 100 metre ilerisinde Zeynel Abidin Camii’nin bulunması, Süryani Müslüman halkın barış içinde yaşadıklarının en büyük kanıtlarından biridir. Müslüman yerli halkın, piskoposluğa getirilen Mor Yakup’a olan saygısı nedeniyle yüzyıllar boyunca ayakta kalmayı başarmıştır. 

Yapımına Artuklular döneminde başlanan medrese, Timur zamanında Moğol saldırıları nedeniyle yarım kalmıştır. Ancak Akkoyunluların lideri Kasım İbn Cihangir zamanında tamamlanmıştır. Geçmişte astronomi tıp eğitimi verilen medrese, bölgenin önemli eğitim kültürel yapılarından biridir. Medresede bulunan dersliklerin kapıları metreden biraz uzundur. Öğrencilerin öğretmenlerinin yanına giderken başlarını eğmesi amaçlandığı için böyle yapıldığı söylenmektedir. 

Kasımiye Medresesi iki mescide, 23 odaya, çeşme türbeye ev sahipliği yapmaktadır. Avludaki çeşmeden akan su, insan hayatını doğumdan ölüme kadar temsil etmektedir. Medresenin içerisinde aynı zamanda kırmızı renkte eyvan bulunmaktadır. Rivayete göre; Kasım Paşa burada katledildikten sonra, kız kardeşi onun kanlı gömleğini ağıtlarla eyvanın duvarlarına sürmüş günümüzde duvarlara su döküldüğünde hala kan izleri belli olmaktaymış. 

Kilise Antakya Patriği İgnatios Antuhan Semheri tarafından yaptırılmıştır. Geçmişten günümüze kadar Katolik Süryani topluluğu tarafından ibadet merkezi olarak kullanılmaktadır. kiliseye bağlı olan patrikhane 1895 yılında inşa edilmiştir. Restore edilen patrikhane 1995 yılından beridir müze olarak kullanılmakta sayısız ziyaretçiye ev sahipliği yapmaktadır. Meryem Ana Kilisesi, Mardin’in çok kültürlü yapısının önemli sembollerinden biridir. 

Meryem Ana Kilisesi’nin yanında bulunan 2000 yılında ziyaretçilere açılan yapı, Mezopotamya’nın kültürel mirasını arada toplayan önemli müzedir. Arkeoloji etnografya olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. İçinde sergilenen eserler Eski Tunç Çağı’ndan Osmanlı dönemine kadar uzayan zaman dilimini kapsamaktadır. eserler; eski kil tabletleri, bakır sikkeler, seramik kaplardan oluşmaktadır. Müzenin içinde bulunan bazı eserler Mardin’in kültürel yapısını geleneklerini yansıtan özelliktedir. Bunlar; telkâri örnekleri, mırra kahvesi takımları, geleneksel kıyafetler hamam eşyalarından oluşmaktadır. Ayrıca Roma Akkoyunlu dönemine ait mozaikler Abbasi, Artuklu, Eyyubi Bizans dönemine ait altın gümüş eserler sergilenmektedir.

Tarihçiler tarafından zaman zaman “Mezopotamya’nın Efes’i” olarak adlandırılan antik kent, Sasani İmparatorluğu’na karşı garnizon kenti olarak kullanılmak üzere Doğu Roma İmparatoru tarafından kurulmuştur. Doğu sınırını koruyan önemli askeri üslerden biri olmakla kalmayıp zamanında önemli ticaret yolları üzerinde bulunduğu için ekonomik açıdan gelişmiştir. Daha sonraları ise; Sasani, Artuklu İlhanlı hakimiyetine girip önemini kaybederek terk edilmiştir. Kentin savunmasını 4 kilometre uzunluğundaki surlar sağlamaktadır. Su ihtiyacını karşılamak içinse devasa kaya oyma sarnıçlar yapılmıştır. Nekropol alanında çok katlı oyulmuş mezarlar, dönemin ölüm yeniden doğuş inançlarını yansıtmaktadır. Yapılan kazılar sadece bunlarla sınırlı kalmayıp dükkanlar içme suyu kanalları buluntularını ortaya çıkarmıştır. Günümüzde ise kent, turistlerin uğrak noktalarından biri olmuştur. 

Mardin konakları şehrin en önemli mimari eserlerinden biridir. yapılar genellikle Eski Mardin bölgesinde bulunmaktadır. Sarı kalker taşlarından inşa edilen konaklar; taş merdivenler, geniş avlular teraslardan, kalın duvarlı odalardan oluşmaktadır. Konakların mimarisinde Türk, Kürt, Arap Süryani gibi farklı milletlerden izler görmek mümkündür. Günümüzde konaklar restoran, müze butik oteller gibi çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır. Film dizi sektörünün önemli unsuru haline gelen yapılar; Sıla, Hercai Uzak Şehir gibi yüksek reyting elde eden dizilere ev sahipliği yapmıştır.

Süryani Ortodoks Hristiyanları için büyük öneme sahip manastır yaklaşık 1600 yıllık geçmişe sahiptir. Adını çevresinde yetişen safran bitkisinden almaktadır. Süryanicede manastır “deyr”, safran ise “zafaran” anlamına gelmektedir. yapı sadece ibadet yeri değildir, aynı zamanda önemli kültür eğitim merkezi olmuştur. İçerisinde Mor Hananyo Kilisesi, Güneş Tapınağı Azizler Evi gibi bölümler bulunmaktadır. Günümüzde manastıra ziyaretçiler tarafından yoğun ilgi gösterilmektedir. 

Mardin’e özgü sarı kalker taşından inşa edilen caminin tarihi Artuklu dönemine kadar uzanmaktadır. Başlangıçta iki minareli olarak inşa edildiği söylenen caminin günümüze sadece minaresi ulamıştır. Timur istilası çeşitli nedenlerden dolayı cami birkaç kez onarım görmüştür. Cami hala ibadete açıktır.

Kalenin ne zaman inşa edildiği tam olarak bilinmemektedir. Artuklular, Selçuklular Osmanlı tarafından kullanılan kale, şehrin en tepesinde görkemli yapıya sahiptir. Deniz seviyesinden yaklaşık 1000 metre yüksekliktedir. Geçmişte askeri üs olarak kullanılmıştır. Mardin Kalesi günümüzde ziyaretçilere ev sahipliği yapsa bazı bölümleri hala ziyarete kapalıdır.

Mor Evgin Manastırı, Mardin’in Nusaybin ilçesinde bulunmaktadır. Bagok (İzlo) Dağı’nın yamacında inşa edilmiştir Süryani Ortodoks manastırıdır. Mor Evgin 70 öğrencisi tarafından kurulduğu söylenmektedir. 1700 yıllık geçmişiyle tarihin en eski manastırı olup sayısız rahip yetiştirmiştir. Görünümü nedeniyle Sümela Manastırı’na benzetildiği için “Doğu’nun Sümelası” olarak anılmaktadır. Manastırın içerisinde ibadet alanları inziva odaları gibi çeşitli bölümler vardır. Ayrıca Türkiye’nin en ağır kilise çanlarından birine ev sahipliği yapmaktadır. çan yaklaşık buçuk ton ağırlığındadır. Manastır, özellikleriyle çok sayıda ziyaretçinin ilgisini çekmektedir.

Kapak Fotoğrafı: Photo by Musa Ortaç on Unsplash

BUNLAR DA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Küratörlü Sergi Turu: Cümle Fener Burada

Oppo Find X10 için önemli gelişme: Eylül ayında piyasaya sürülebilir

Marcus Bingham Jr, Fenerbahçe'de!