İçinde bulunduğumuz yüzyıl sadece teknolojiyi değil; insan ilişkilerini, kimlik arayışlarını çatışma biçimlerini yeniden tanımlıyor. Geçmişte akademik düzeyde tartışılan kavramlar, bugün sosyal medya akışlarımızın tam ortasında gerçekliğimizi şekillendiriyor gündelik dilimizin doğal parçasına dönüşüyor.
İşte, dijital çağda, modern dünyayı anlamamıza gündemi yakalayabilmemize yardımcı olabilecek 10 sosyal medya kavramı:
Woke (Uyanıklık / Farkındalık)Afro-Amerikan topluluğunda ‘‘Stay Woke’’ (Uyanık Kal) sloganıyla başlayan 2010’larda Black Lives Matter hareketiyle küresel popülerlik kazanan Woke kavramı; ırkçılık, cinsiyet eşitsizliği toplumsal adaletsizliklere karşı “uyanık” olma durumunu ifade ediyor.
Fakat günümüzde şirketlerin Hollywood başta olmak üzere sanat dünyasının samimi olmayan, pazarlama odaklı ‘‘zoraki duyarlılık’’ sergilediği iddiasıyla sert eleştirilerin odak noktası haline gelmiş durumda.
başka eleştiri ise, Woke hareketinin otoriter sansür kültürüne dönüşmesi ifade özgürlüğünü kısıtlamasıyla ilgili.
SJW (Social Justice Warrior – Sosyal Adalet Savaşçısı)SJW; feminizm, LGBTİ+ azınlık hakları gibi sosyal adalet ilgili konuları toplumsal hakları dijital mecralarda agresif yüzeysel şekilde savunan kişilere yönelik aşağılayıcı terim olarak kullanılıyor.
Kavram, daha önce kullanılıyor olsa 2014 yılında, “oyunlarda etik” kılıfıyla başlayan ancak modern dünyadaki değişimlere (feminizm, çeşitlilik, kapsayıcılık,.) karşı duyulan büyük direncin öfkenin dışa vurumu olarak yaşanan GamerGate olayından sonra yaygın internet hakareti haline gelmiştir.
İncel (Involuntary Celibate – İstemsiz Bekar)İncel, karşı cinsle romantik veya cinsel ilişki kurmak istemesine rağmen bunu başaramayan başarısızlık için toplumu, kadınları veya genetiği suçlayan erkeklerin oluşturduğu alt kültür olarak tanımlanabilir.
1993’te Alana isimli Kanadalı kadın tarafından masum destek grubu olarak kurulsa 2000’lerde kadın düşmanı (misojinist) yapıya evrilmiştir. Türkiye’ ise, özellikle 2024 2025 yıllarında bazı kapalı platformlarda gençlerin kadınlara yönelik organize nefret söylemleriyle gündeme gelmeye başlamıştır.
topluluğun içindeki radikal söylemlerin gerçek dünyada Elliot Rodger vakası gibi şiddet eylemlerine dönüşmesi, alt kültürü kabul eden bireylerle ilgili tartışmaların odak noktası olmuştur. Ayrıca İncel’lerin kendi başarısızlıklarını “kader” (Black Pill) olarak görüp toksik mağduriyet devşirmeleri eleştirilmektedir.
Hikikomori (Sosyal Geri Çekilme – Kendini İzole Etme)Hikikomori, 90’lı yıllarda psikiyatrist Tamaki Saitō tarafından tanımlanan kişinin eğitim, iş sosyal ilişkilerden koparak en az 6 ay boyunca kendisini eve veya odaya kapatması durumudur.
Dijitalleşmenin dış dünyaya ihtiyacı azaltması performans toplumunun yarattığı baskı, durumu küresel fenomene dönüştürmüştür. Ancak Hikikomori’nin sadece “tembellik” değil, sistemik protesto veya ağır anksiyete bozukluğu olup olmadığı tartışılmaktadır.
Ülkemizde ise, yüksek genç işsizliği gelecek kaygısıyla birleşerek “ev genci” (NEET – Ne eğitimde be istihdamda) profilinin uç noktası olarak karşımıza çıkmaktadır.
Cancel Culture (İptal / Linç Kültürü)Cancel Culture, hatalı bulunan davranışın ardından kişinin sosyal profesyonel ağlardan dışlanması olarak tanımlanabilir.
Kavram, 2010’ların sonunda “Me Too” hareketiyle popülerleşmiştir. ‘‘Hukukun üstünlüğü’’nün yerine ‘‘sosyal medya mahkemelerinin’’ geçmesi orantısız güç kullanımı sebebiyle modern engizisyon olarak değerlendirilmektedir.
Türkiye’ ünlülerin geçmiş rinin ya söylemlerinin gün yüzüne çıkarılmasıyla örnekleri sıkça yaşanmaktadır.
Virtue Signaling (Duyar Kasma)Virtue Signaling, fikre gerçekten inandığı için değil, çevresine ne kadar “etik” biri olduğunu göstermek için yapılan ımları ifade etmektedir.
başka deyişle; aktivizmin “moda aksesuarı” haline gelmesini samimiyetin kaybolmasını anlatan kavram, sorunu çözmek yerine, sorunun üzerinden “sosyal i” toplamaya yönelik davranışlar için kullanılmaktadır.
Gazeteci James Bartholomew, 2015 yılında kavramın modern kullanımını yaygınlaştırmıştır.
Ghosting (Aniden Yok Olma)2010’lu yılların başında flört uygulamalarıyla literatüre giren Ghosting, ilişkide hiçbir açıklama yapmadan karşıdaki kişiyle tüm dijital iletişimi (mesaj, arama, sosyal medya takibi,.) kesme eylemidir.
Modern flört dünyasının en yaygın psikolojik olarak yıpratıcı “kaçış” yöntemi olarak değerlendirilen Ghosting, artık işe alım süreçlerinde adaylara veya şirketlere son aşamada haber vermeden süreci kesen adaylar insan kaynakları personelleri için kullanılmaktadır.
Gaslighting (Psikolojik Manipülasyon)1944 yılında sinemaya uyarlanan “Gas Light” oyunundan ismini alan Gaslighting, kişinin kendi hafızasından, algısından veya akıl sağlığından şüphe etmesini sağlamaya yönelik manipülasyondur.
Hem toksik ilişkilerde hem siyasi söylemlerde duygusal istismarın en görünmez ama en yıkıcı türü olsa kavramın popülerleşmesiyle, her türlü basit anlaşmazlığın gaslighting olarak adlandırılması, terimin içinin boşaltılması tehditini doğurmaktadır.
Echo Chamber (Yankı Odası)Siber hukukçu Cass Sunstein tarafından dijital ortamlar için kavramsallaştırılan Echo Chamber, kişinin sosyal medyada sadece kendi görüşüne paralel içeriklerle karşılaşması zıt fikirlerden izole olmasıdır.
durum, özellikle toplumsal kutuplaşmayı derinleştirmesi algoritmaların ticari kaygılarla demokrasiyi zayıflatması sebebiyle eleştirilmektedir.
Main Character Syndrome (Ana Karakter Sendromu)’ta başlayan trendle popülerleşen Main Character Syndrome, kişinin kendi hayatını film kurgusu gibi görmesi çevresindeki insanları sadece birer “yan karakter” olarak algılamasıdır.
Aşırı bireycilik empati kaybının sosyal medyadaki estetik yansıması sosyal medyadaki aşırı narsisistik içeriklerin temel motivasyonudur.
10 Maddede Kötü Haber Bağımlılığı (Doomscrolling / Doomsurfing) Nedir? yazımız ilginizi çekebilir.
içeriği diniz ? Bunun gibi daha fazla içerik üretebilmemiz için bize Patreon´ destek. 🙂
