Ahmet Baylan, Gizem Ulukardeşler, Merve Nur Aydın, Pelin Çatıkkaya, Çağrı Ayan Sancar, Esma Nur Kılıç Berra Görmüş'ün Trabzon Ortahisar Sanayi Mahallesi Kentsel Tasarım Fikir Yarışması için tasarladığı proje önerisi.
Proje Raporu: Sarkaç: Doğal Beşer Arasında Denge Kurma Hikayesi: Lokal Denge Kimlik ArayışıAsılı ipin ucundaki ağırlıkla iki zıt kutup arasında ritimsel hareket ederek kurulan denge anlamına gelen Sarkaç, karşıt eşikler arasındaki çarpık ilişkileri yeniden kurgular.
Geçmiş gelecek, doğa kent, tarihsel doku güncel yaşam, sakin mekânlar eğlenceli mekânlar, yaya yolları araç yolları, kara su gibi zıt kutuplar arasındaki sürekli denge arayışını tarifler. Kentin içinde bulunduğu ikilikler sorunlar içerisindeki potansiyelleri, farklı kot zeminlerde; akışkan sürekli bağlantılarla açığa çıkarır.
Sarkaç; Trabzon kentinin ağırlık merkezinde, Trabzon Meydanı, Karadeniz Teknik Üniversitesi havaalanı gibi önemli mekânları birbirine bağlar. Doğu Batı bölgeleri arasında denge sağlar. Kenti Karadeniz’e Değirmendere’ye yaklaştırarak; insan, kent yaşamı doğal yaşam arasında geçişken temaslı denge kurar.
Matematikte sarkacın ritmik hareketlerinin grafiksel karşılığı, aşağı-yukarı hareket eden yarı düzenli sistematik çizgilerdir. Tasarım çizgilerden hareketle yaya araç sirkülasyonunu yeniden ele alırken; dikey düzlemde düşük yüksek kot farkları hareketli dengeli mekânlar kurgular.
Tasarım alanı yıllardır süregelen tarihsel süreç boyunca; geçmiş gelecek, doğal beşerî, hafıza dönüşüm, yaya araç, kıyı kavşak, Değirmendere sanayi bölgeleri, kamu özel mülkiyet gibi pek çok ikiliğin (zıt eşiklerin) arasında kalmıştır. durum bölgede giderek artan ekolojik dengenin bozulmasına, beton asfaltın orantısız çoğalmasına, düzensiz sanayileşmeye çarpık yapılaşmaya; bunun doğal sonucu olarak kent içi sosyo-kültürel fonksiyonların kamusal kıyı kullanımının zayıflamasına neden olmuştur.
Sarkaç, tahrip olan tüm ilişkileri, zıtlıkları eşikleri yeniden ele. Kullanıcı, ihtiyaç, ekoloji hafıza gibi farklı paydaşları mekânsal çözümlemelerle araya getirir.
Mevcut durumu yok saymaz; var olanı kabul eder gerçek ideal arasında denge kurar. Böylece Sarkaç, kentin sürekli denge arayışını temsil eden sistem olarak, kopuşları sürekliliğe dönüştüren bütüncül kentsel yaklaşım önerir.
1. PROJE TANIMI TASARIM YAKLAŞIMLARI
Proje alanı, kent merkezinde uzun yıllar üretim faaliyetleriyle şekillenmiş; ancak günümüzde işlevini yitirmeye başlayan sanayi dokusunun dönüşüm potansiyelini barındıran kritik eşik alanıdır. dönüşüm, yalnızca fiziksel yeniden düzenleme değil; kentin ekolojik, sosyal mekânsal sürekliliğini yeniden kurma fırsatı olarak ele alınmaktadır. doğrultuda proje, alanı statik imar kararları bütünü olarak değil; kendi içinde yaşayan, çevresiyle etkileşim kuran farklı katmanları araya getiren dinamik kentsel sistem olarak ele almaktadır.
2. KAVRAMSAL ÜST ÖLÇEK YAKLAŞIMLARI
Trabzon’un kentsel gelişimi, tarihsel derinliği modern ulaşım kararları arasındaki gerilimde şekillenen kırılgan yapı sergilemektedir. Doğal sistemler, tarihsel katmanlar ulaşım ağlarının üst üste binmesiyle oluşan çok katmanlı yapı, zaman içerisinde bütüncül ilişkisini kaybederek parçalı kopuk kentsel organizasyona dönüşmüştür. Kentin topoğrafya kurduğu dengeli ilişki, yerini sert eşiklere mekânsal kopuşlara bırakmış; durum Trabzon’u hem fiziksel hem ekolojik anlamda kırılgan yapıya sürüklemiştir.
2.1. Kırılgan Kent: Kimliğin Doğanın Kaybı
Trabzon’un kentsel gelişimi, tarihsel derinliği modern ulaşım kararları arasındaki gerilim içinde şekillenmiş; doğal sistemler, tarihsel katmanlar ulaşım ağlarının üst üste binmesiyle çok katmanlı yapı ortaya çıkmıştır. yapı zamanla bütüncül ilişkisini kaybederek parçalı kopuk kentsel organizasyona dönüşmüştür.
Topoğrafya kurulan dengeli ilişki yerini sert eşiklere bırakmış; durum kenti hem fiziksel hem ekolojik açıdan kırılgan hale getirmiştir.
Tarihsel olarak denizle doğrudan ilişki kuran yeşil sırtlara yaslanan liman kenti olan Trabzon, 1950’lerden itibaren niteliğini büyük ölçüde yitirmiştir. Hızlı kentleşme coğrafyayı göz ardı eden ulaşım kararları, doğal kültürel bileşenler arasındaki bağı zayıflatmıştır.
Bugün kent; parçalanmış, doğal sürekliliği kesintiye uğramış kamusal yaşamı zayıflamış yapı sergilemektedir.
2.2.Kentsel Eşikler. Süreklilikten Bariyere
Trabzon’un mekânsal kurgusu tarih boyunca belirli eşikler üzerinden şekillenmiştir. Antik sur sistemi kenti dikeyde bölen vadiler (Zağnos, Tabakhane, Değirmendere), yerleşimin yönünü belirleyen doğal savunma odaklı eşikler olarak çalışmıştır. eşikler, kentsel organizasyonu tanımlayan katmanlar arası ilişkiyi kuran geçirgen sınırlar üretmiştir. Günümüzde ise eşik sistemi dönüşerek sertleşmiş; tarihsel surların yerini Karadeniz Sahil Yolu, Tanjant Yolu viyadükler gibi ulaşım altyapıları almıştır. yeni eşikler, kentsel dokuyu bölen, erişilebilirliği kısıtlayan sürekliliği kesen modern bariyerlere dönüşmüştür. bağlamda eşik, sınır tanımlayan öğe olmanın ötesinde, kopuşların üretildiği yoğunlaştığı alanlar haline gelmiştir.
Bununla birlikte Sülüklü Mezarlığı gibi alanlar, kentsel belleği taşıyan kent içinde farklı mekânsal duruş sergileyen manevi eşikler olarak varlığını sürdürmektedir.
Ancak alanlar modern hareketlilik sistemleri içerisinde sıkışarak hem fiziksel hem anlamsal olarak kopuş yaşamaktadır.
Kopuşlar. Deniz, Doğa Hafıza Arasında Parçalanma
Modern ulaşım kararları, kentin temel bileşenleri arasında ciddi kopuşlara neden olmuştur. Karadeniz Sahil Yolu’nun inşası kıyı dolgu çalışmaları, kentin denizle olan fiziksel görsel ilişkisini büyük ölçüde koparmış; kentlilerin denize erişimi ancak üst geçitler gibi dolaylı bağlantılar üzerinden mümkün hale gelmiştir.
Benzer şekilde Zağnos Tabakhane vadileri, üzerlerinden geçen viyadükler Tanjant Yolu parçalanmış; vadilerin ekolojik koridor olma özelliği kesintiye uğramıştır. Değirmendere vadisi ise sert zeminler ulaşım altyapıları baskılanarak doğal sürekliliğini kaybetmiştir.
kopuşlar yalnızca mekânsal değil, aynı zamanda zihinsel kırılma üretmektedir. Eski terminal alanı 1. Küçük Sanayi Sitesi gibi alanlar, işlev kaybı düzensiz dönüşüm süreçleri nedeniyle kentsel bellekten kopma tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır. Böylece kent, hem doğa hem kendi geçmişiyle olan bağını zayıflatmaktadır.
bağlamda eşik, yalnızca ayrıştıran sınır değil; farklı katmanlar arasında ilişki kurma potansiyeli taşıyan ara yüz olarak yeniden ele alınmaktadır. Kopuşların yoğunlaştığı alanlar, doğru kurgulandığında kentsel sürekliliği yeniden üretebilecek kritik temas noktalarına dönüşmektedir.
Sarkaç: Kopuşları Dengeyle Onarmak
Sarkaç, kentin içinde bulunduğu kırılganlık kopuş noktalarında devreye girer. Zıt kutuplar geçmiş gelecek, doğa kent, kara su – arasında ritmik denge kurarak kopmuş ilişkileri yeniden bağlamayı hedefler. doğrultuda tasarım; yaya odaklı ulaşım kararları, ekolojik onarım stratejileri çok katmanlı mekânsal ilişkiler aracılığıyla kopuşları akışkan süreklilik üreten bağlantılara dönüştürür. Sert eşikler geçirgen arayüzlere, kopuk alanlar etkileşimli kamusal mekânlara evrilirken; Trabzon parçalanmış kırılgan yapıdan, ilişkisel dengeli kentsel organizmaya dönüşme potansiyeli kazanır. bağlamda kırılganlık, zayıflık değil; yeniden kurulan dengeler üzerinden kentsel dönüşümün temel girdisi haline gelir.
