28 Haziran’ İsrail hükümeti, Ermeni Soykırımı’nı resmen tanıma kararını oybirliğiyle kabul. karar, İsrail’in uzun yıllar boyunca sürdürdüğü resmi inkarcılık politikasının Birinci Dünya Savaşı sırasında milliyetçi Türk hükümetinin Osmanlı Ermenilerine yönelik tehcir katliamlarını "soykırım" olarak nitelendirmeyi reddetmesinin ardından geldi.
İsrail’in Ermeni Soykırımı’nı tanımasının Ermenilerle hiçbir ilgisi. Nitekim İsrail, özellikle Dağlık Karabağ konusunda Ermenilere karşı açıkça hasmane tutum benimsedi Ermenistan-Azerbaycan çatışmasında Azerbaycan’ın yanında yer. İsrail hükümeti, 2020 savaşında belirleyici rol oynayan silahları devasa miktarlarda sağlayarak Azerbaycan ordusunun Ermenistan’ın eski yetersiz hava savunma sistemlerini etkisiz hale getirmesine katkıda bulundu. Ayrıca İsrail, Washington’daki lobi faaliyetleri aracılığıyla Azerbaycan’ın Amerikan karar alma çevrelerine erişimini kolaylaştırdı. Daha yalnızca üç yıl önce ise İsrail, Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ’daki fetih, yıkım etnik temizlik politikalarını aktif biçimde destekliyordu.
İsrail’in Ermeni Soykırımı’nı tanımasının herhangi adalet duygusuyla ilgisi. İsrail hükümetinin Gazze’ soykırımcı yıkım yürüttüğü, Batı Şeria’ etnik temizlik yaptığı Güney Lübnan’ yüzlerce köyü tahrip ettiği dönemde, geçmişte yaşanmış soykırımın tanınması en hafif ifadeyle içi boş ikiyüzlü görünüyor.
Ardında ne var?
Peki geç kalmış sıra dışı tanımanın ardında ne var? Bunu anlayabilmek için, İsrail’in Ermeni Soykırımı’nı neden kadar uzun süre tanımaya direndiğine bakmak gerekiyor. Bunun iki temel nedeni vardı. Birincisi, İsrail’in Türkiye kurduğu ittifaktı. İsrail, onlarca yıl boyunca özellikle ABD’ Türkiye hükümeti adına lobi faaliyetleri yürüterek Ermenilerin tanınma adalet taleplerinin önüne geçti. İkinci daha önemli neden ise iç politikaydı. İsrailli liderler, hiçbir tarihsel olayın Holokost karşılaştırılmaması gerektiğinde ısrar ediyordu. nedenle Ermeni Soykırımı’nın tanınması, İsrail’in "biricik" olmadığı Avrupa Yahudilerinin yaşadığı acılardan önce benzer tarihsel felaketlerin meydana geldiği anlamına gelecekti.
Dolayısıyla İsrail hükümetinin Ermeni Soykırımı’nı tanıması, iki ülke arasındaki ilişkilerin hızla kötüleştiği dönemde İsrail’in Türkiye’ye karşı kullanacağı araç niteliği taşıyor. İsrail’in artık Türkiye’nin inkarcı politikaları lehine lobi faaliyetleri yürütmeyeceği; aksine Ermeni Soykırımı meselesini Ankara’ya baskı yapmak için ek koz olarak kullanabileceği anlamına geliyor. Ancak politika değişikliğinin bedeli var: İsrail, Ermeni Soykırımı’nı tanıyarak "yalnızca Holokost vardır" politikasını terk ediyor bunun uzun vadede ne gibi sonuçlar doğuracağı ise belirsizliğini koruyor.
İsrail araç olarak kullanıyor
İsrail’in politika tercihlerinin etkisi ne olursa olsun Ermeni siyasetçilerin bunlarla herhangi şekilde özdeşleşmesinde çıkarları. İsrail, Ermenilerin mağduriyetini Türkiye yürüttüğü yeni güç mücadelesinde araç olarak kullanıyor; ancak politika değişen koşullarla birlikte değişebilir. Öte yandan dönüşüm, Türkiye’nin inkarcı politikalarının sınırlarını gözler önüne seriyor. Türkiye liderlerinin geçmişle yüzleşme konusunda çeşitli fırsatları olmuştu. Bunlar arasında Turgut Özal dönemi Recep Tayyip Erdoğan’ın 2014 yılında Ermeni mağdurlar için yayımladığı “taziye” mesajı yer alıyordu. Ancak Türkiye liderleri her seferinde geri adım atarak inkarcı politikalara geri döndü böylece önemli sorunu gelecekte fırsatçı aktörlerin istismarına açık bıraktı.
(İngilizceden çeviren: Bade Başer)
