ABD yönetimlerinin, Elon Musk’ın sahibi olduğu SpaceX tarafından işletilen Starlink uydu internet sisteminin farklı ülkelerde açılması veya kapatılması için yıllardır şirkete başvurduğu ortaya çıktı. Reuters’ın görüştüğü altı eski üst düzey ABD yetkilisine dayandırdığı habere göre Biden Trump yönetimleri, İran, Ukrayna, Yemen Lübnan’daki güvenlik gelişmeleri doğrultusunda Starlink erişimine yönelik taleplerde bulundu. Ukrayna ordusunun uydu iletişim hizmetlerine getirilen son kısıtlamalar ise özel şirketin askeri iletişim dış politika üzerindeki etkisini yeniden tartışmaya.
Biden Trump Yönetimleri Starlink Erişimini Dış Politika Aracı Olarak KullandıABD yönetimleri, Starlink hizmetinin farklı ülkelerdeki kullanımını güvenlik dış politika hedefleri doğrultusunda şekillendirmek için SpaceX temas kurdu. Reuters’a konuşan eski yetkililer, Joe Biden döneminde İran bağlantılı Husiler Hizbullah’ın uydu terminallerine erişimini engellemek amacıyla bazı bağlantıların kapatılmasının istendiğini belirtti. Aynı dönemde Washington yönetimi, Ukrayna ordusunun iletişim kapasitesini desteklemek İran’daki protestolar sırasında internet erişimini artırmak için sistemin kullanılmasını talep.
Biden yönetiminin özellikle 2023’te İsrail Hizbullah arasındaki çatışmalar sırasında Lübnan’ 2024’te ise Yemen’deki Husilere yönelik ABD hava operasyonları esnasında güvenlik kaygıları yaşadığı aktarıldı. ABD istihbarat birimleri, söz konusu grupların aracı kişiler üzerinden temin edilmiş Starlink terminallerini kullanabileceğine ilişkin bilgileri SpaceX tı. Eski yetkililere göre şirketten şüpheli terminallerin belirlenmesi bağlantılarının kesilmesi istendi; terminallerin en azından bölümü devre dışı bırakıldı.
Trump yönetimi benzer taleplerde bulundu. Reuters’ın görüştüğü kaynaklar, ABD İsrail’in 2025 2026 yıllarında İran’a yönelik saldırılarının ardından Washington’ın ülkedeki internet erişimini artırmak amacıyla Starlink terminallerinin İran’a ulaştırılması etkinleştirilmesi konusunu Musk görüştüğünü bildirdi. ABD yönetimi SpaceX, terminallerin devreye alındığını kamuoyuna doğrulamadı.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ülkesinin Starlink altyapısının askerî sürümü olan Starshield sistemine erişiminin kasıtlı olarak sınırlandırıldığını belirtti. Zelenskiy, kısıtlamaların Ukrayna ordusunun insansız hava araçlarının performansını etkilediğini, Starlink bağlantı hızlarının düşürüldüğünü söyledi.
Reuters’ın önceki haberinde, Starshield hızını sınırlandırma kararının Beyaz Saray içinden geldiği aktarılmıştı. Trump yönetimi hizmetteki yavaşlamayı kabul etse kararın doğrudan yönetim tarafından verilip verilmediğini açıklamadı. ABD Başkanı Donald Trump ise cuma günü Musk Ukrayna’nın erişim sorunlarını görüşmediğini belirterek sorun bulunması halinde konuyu çözüme kavuşturacağını söyledi.
SpaceX Üst Yöneticisi Elon Musk, sosyal medya ımında Starshield sistemlerinin ABD hükümetine ait olduğunu sistem üzerindeki hız ya kullanım kısıtlamalarının ABD ordusu, nihayetinde başkan tarafından belirlendiğini savundu. Şirket, Reuters’ın konuya ilişkin yorum talebine yanıt vermedi.
Ukrayna’nın Washington Büyükelçiliği sözcüsü Halyna Yusypiuk, hizmetin normal hızına mümkün olan en kısa sürede dönmesinin öncelikleri olduğunu belirtti. Yusypiuk, iletişim kapasitesinin Ukraynalı sivillerin hayatını doğrudan etkilediğini vurguladı.
Starlink, Rusya’nın 2022’ başlayan geniş çaplı işgalinden yana Ukrayna ordusunun cephedeki birlikleri arasındaki iletişimde temel sistemlerden biri haline geldi. Uydu bağlantıları, askerî birimlerin koordinasyonunu desteklerken insansız hava araçlarının uzaktan kontrolünde kullanılıyor.
Starshield alıcıları, radyo sinyali karıştırma girişimlerine karşı dayanıklılıkları sayesinde Ukrayna’nın bazı insansız hava araçlarında yönlendirme uzaktan pilot bağlantısı sağlamak için kullanılıyor. Söz konusu araçlar, Rus hatlarının gerisindeki hedeflere yönelik operasyonlarda görev alıyor. Ukraynalı yetkililer, anda SpaceX’in sunduğu kapasiteye denk alternatifin bulunmadığını ifade ediyor.
Musk, 2022’ Ukrayna’nın Kırım’daki Sivastopol limanı çevresinde Starlink erişiminin etkinleştirilmesi talebini reddettiğini daha önce açıklamıştı. söz konusu talebin Rusya’nın Karadeniz filosuna yönelik saldırıyı destekleyebileceğinden endişe ettiğini söylemişti. Reuters’ın aktardığına göre Musk aynı yıl, Ukrayna’nın geri almaya çalıştığı bazı bölgelerde Starlink kapsamasının kesilmesi talimatını vermişti. kararın Beyaz Saray yetkililerini şaşırttığı bildirilmişti.
SpaceX’in ABD ordusu müttefikleri açısından kritik öneme sahip uydu sistemlerini kontrol etmesi, şirketin kararlarının ulusal güvenlik politikaları üzerindeki etkisini artırıyor. Summit Ridge Group Başkanı Armand Musey, Musk’ın ticari şirket yöneticisi olmasına rağmen dış politika açısından büyük sonuçlar doğurabilecek kararlar verebildiğini belirtti. Musey, alınan kararların kişisel tercihlerden yoksa başka etkilerden kaynaklandığının her zaman net olmadığını ifade.
ABD Temsilciler Meclisi üyesi Jason Crow Ukrayna’nın uydu hizmetlerinde yapılan değişiklikler hakkında daha fazla açıklama yapılmasını istedi. ulusal güvenlik açısından kritik kararların seçilmemiş milyarderlerin özel şirketlerin tercihine bırakılmasının risk oluşturduğunu savundu.
SpaceX, 2024 yılında ABD Ticaret Bakanlığına bağlı Sanayi Güvenlik Bürosuna sunduğu belgede, gerekli ihracat izinlerini almak teknolojilerini ABD’nin ulusal güvenlik dış politika hedefleri doğrultusunda korumak için devlet kurumlarıyla yakın çalıştığını belirtmişti. Şirket Washington arasındaki iş birliği, Starlink’in yalnızca ticari internet hizmeti olmadığını, aynı zamanda stratejik altyapı niteliği taşıdığını ortaya koyuyor.
Ukrayna’ya yönelik son kısıtlamalar, Avrupa’daki bazı yetkililerin askerî uydu iletişiminde ABD merkezli özel şirketlere bağımlılığı sorgulamasına neden. Kısa vadede Starlink’in kapasitesine denk alternatifin bulunmaması, Avrupa’nın kendi uydu sistemlerini geliştirmesi gerektiği yönündeki görüşleri güçlendirdi.
Starlink erişiminin ülkeler askerî operasyonlar arasında değiştirilebilmesi, özel sektör altyapısının kriz dönemlerinde ne kadar belirleyici hale gelebileceğini gösteriyor. ABD yönetimlerinin geçmişte hizmetin açılması veya kapatılması için SpaceX yürüttüğü temaslar şirketin dış politika uygulamalarındaki rolünün yeni olmadığını ortaya koyuyor.
Önümüzdeki dönemde Ukrayna’nın bağlantı kapasitesinin nasıl düzenleneceği, ABD yönetiminin SpaceX üzerindeki etkisi Avrupa’nın alternatif uydu sistemlerine yönelik yatırımları yakından izlenecek. Askerî iletişimin tek özel sağlayıcıya bağımlı kalması, müttefik ülkelerin operasyonel süreklilik stratejik özerklik planlarında daha fazla çeşitlendirmeye yönelmesine neden olabilir.
