"Jaws", sinema tarihine adını altın harflerle yazdıran klasik olsa geride ağır tahribat bıraktı. Usta yönetmen Steven Spielberg, kazandığı muazzam başarıya rağmen hala derin vicdan azabı çekiyor.
BritannicaTestere dişli canavar, insan avcısı, denizlerin korkulu kâbusu ya acımasız ölüm makinesi. Bunlar, köpekbalıklarını tanımlamak için yıllardır kullanılan yakışıksız sıfatlardan sadece birkaçı. korkutucu şöhretin dünya çapında zihinlere kazınmasında ise Steven Spielberg imzalı unutulmaz gerilim klasiği Jaws çok büyük rol oynadı. Oysa suyun altındaki gerçeklik bundan tamamen farklı. Usta yönetmen acı gerçeği bizzat fark etti; öyle ki Spielberg, on yıllarını istemeden olsa şekillenmesine katkıda bulunduğu deniz canlısının zedelenen imajını düzeltmeye çalışarak geçirdi.
Steven Spielberg’ün Yakasını Bırakmayan Suçluluk DuygusuSpielberg, 2022 yılında BBC Radio 4’a verdiği demeçte, filminin gösterime girmesinden yana köpekbalıklarının maruz kaldığı kötü algıdaki payını gizlemeye çalışmadı: “Kitabın filmin köpekbalığı popülasyonunu kırıp geçirmesinden ötürü bugün bile pişmanlık duyuyorum.” diyen yönetmen, sözlerine “Gerçekten çok üzgünüm.” diyerek devam.
Spielberg, elli yıldır içinde taşıdığı korkuyu sözlerle ifade ediyor: “Korkum köpekbalığı tarafından parçalanmak değil; 1975’ten sonra başlayan kontrolsüz sportif avcılık çılgınlığı nedeniyle köpekbalıklarının şekilde benden hesap sormak istemesi.” Gerçekten hem kitabın hem filmin yakaladığı devasa başarının ardından birçok balıkçı, özellikle Robert Shaw tarafından canlandırılan Quint karakterine özenerek yırtıcıları yalnızca yakalayıp öldürme zevki uğruna acımasızca avlamaya girişti.
Köpekbalıklarını deniz yaşam alanlarını korumak için faaliyet gösteren Shark Stewards organizasyonu filmin canlıların toplumdaki algısı üzerindeki ağır sonuçlarına dikkat çekiyor. Kuruluşun değerlendirmesine göre Jaws, zihniyetlerin dönüşmesinde büyük pay sahibi oldu ancak değişim tamamen olumsuz seyir izledi: “Köpekbalıklarına yönelik genel yaklaşım; ilgisizlikten balıkçılık alanlarının kötü yönetiminden, düpedüz nefrete aşağılamaya dönüştü.”
Romanın Yazarı Vicdanını Rahatlatmaya ÇalıştıFilmin ortak senaristleri arasında yer alan yazar Peter Benchley kitabının yol açtığı felaket tablosundan derin pişmanlık duyuyor. Yaşamının önemli kısmını bizzat şeytanlaştırılmasına katkı sunduğu deniz canlılarının saygınlığını geri kazandırmaya adayan yazar: “Köpekbalıkları insanlara saldırmaz kesinlikle kin beslemezler.” diyerek durumu açıkladı. Yazar hatta daha ileri giderek samimi itirafta bulundu: “Geriye dönüp baktığımda, bugünkü aklımla kitabı asla yazmazdım.”
Yaşadığı derin farkındalık, Benchley’nin sayıları giderek azalan türe tamamen farklı gözle bakmasını sağladı. Zamanla onların ateşli savunucusuna dönüşen yazar, ömrünün kalan yıllarını kamuoyunu bilinçlendirmeye canlıların deniz ekosisteminin dengesindeki hayati rolünü anlatmaya vakfetti; yaratılan etkinin sorumluluğunu üstlenme konusunda ilham verici örnek.
Son olarak hatırlatalım; Jaws, Spielberg’ün yönetmen koltuğunda yer almadığı üç devam filmiyle beyaz perdede yolculuğunu sürdürdü. Seride ilk devam halkası Jeannot Szwarc (1983), ikincisi Joe Alves (1983) üçüncüsü ise Joseph Sargent (1987) tarafından yönetildi.
