Açık konuşmak gerekirse film klasik ortalama 50’ler filmi olarak başlıyor ama işleyişiyle dönem için bile bayağı bilimkurgu metinleri var hem pulp denebilir hem hard arasında çizgide Elimizi korkak alıştırmadan, metinleri şöyle masaya yatıralım:
Klasik bilimkurgularda gördüğümüz etrafa kibirli laflar eden, egolu “dahi bilim insanı” profili burada. Bernard Quatermass daha çok işini inatla takip eden, devletle hükümetle uğraşan, ne yaptığını bilen ama kontrolü kaçırdığında ne yapacağını şaşıran sıkı Projeyi uzaya fırlatan dolayısıyla başına gelen kozmik belanın ilk başta numaralı sorumlusu. Filmin esas tarafı zaten: Quatermass kahramanlık taslamıyor, sadece kendi açtığı pisliği temizlemeye çalışıyor.
madem işin bilimkurgu tarafındayız, filmin arkasındaki asıl beyin olan Nigel Kneale detayı var; onu es geçmeyelim. Adam bildiğin dönemin BBC ekranlarında bilimkurguyu evlerin içine sokan, “lan acaba gerçek olabilir ” dedirten işler yapmış senarist. dönem televizyon ekranlarında işler canlı yayınla falan yapıldığı için, millet gece yarısı ekran başında altını ıslatacak kıvama geliyormuş. Hammer potansiyeli görüp hemen sinemaya uyarlayınca ortaya tarz işler çıkmış. başka detay filmdeki paraziter uzaylı mantığı. Bugün John Carpenter’ın The Thing’inden tut Alien evrenine kadar izlediğimiz “bizimle temasa geçen ama biyolojimizle tamamen uyumsuz, hatta bizi hammadde olarak gören” kozmik korku (cosmic horror) damarının kökeni hep buralara dayanıyor. Uzaylı dediğin şey öyle yeşil kafalı, lazer tabancalı adamlar değil; senin hücresel yapına sızıp seni içeriden dışarıya dönüştüren sessiz felaket. 50’lerin bütçesiyle bunu adam akıllı hissettirebilmiş olmaları bence filmin en büyük başarısı.
Soğuk Savaş Paranoyası
1950’lerde Amerika’ İngiltere’ ortalık nükleer korkudan geçilmiyor. film havayı çok parlatmadan, fona doğal şekilde yerleştiriyor. Roket uzaydan öyle şeyle dönüyor ki, ne olduğu belirsiz. Carroon’un içine giren paraziter yapı hücreleri yavaş yavaş ele geçiriyor. Dışarıdan gelen, ne olduğu anlaşılmayan “yabancı” unsur, dönemin toplumundaki gizli saklı ajan/komünist paranoyasının sinemadaki en temiz tezahürlerinden. Görünmez, yavaş yavaş yayılıyor durdurulamıyor.
Sokağın Ortasında Geçen Gerilim
Hammer filmleri genelde gotik şatolarıyla, yapay stüdyo setleriyle bilinir ama burada yönetmen Val Guest kamerayı alıp resmen sokağa inmiş. Laboratuvarlar, hastaneler, Londra’nın gri sokakları… Her şey kadar ayakları yere basan tonda çekilmiş ki, olay sanki gerçekten mahallede geçiyormuş gibi hissediyorsun. Carroon’un kaçıp sokaklarda dolanması, polisin işin peşine düşmesi filmi fantastik masaldan çıkarıp bildiğin “takip/kovalamaca” gerilimine çeviriyor. Efektler bütçe yüzünden bugüne göre komik durabilir ama döneme göre işi idare etmenin en pratik yolunu bulmuşlar.
Kısacası, devasa iddiaları olmayan ama “nasıl şey izlesem” dediğinde tıkır tıkır akan, kafa yormayan ama boş olmayan eli yüzü düzgün 50’ler. Sen izlerken en çok hangi sahnesinde “iyi bağlamışlar” ya “burası saçmalamış” dedin?
