villa projesi için çıktığım yolculuk nasıl cami hastane projesine dönüştü?
Mimarlık öğrencisiyken okuduğum kitapta, Frank Lloyd Wright’a atfedilen sözle karşılaşmıştım. mimarın bilmesi gereken en önemli üç şeyin iş almak, iş almak yine iş almak olduğu söyleniyordu. söz, benim hafızamda yıllarca şekilde kaldı:
“Mimarlığın yüzde ellisi iş alabilmektir.”
İlk okuduğumda ne kadar saçma düşünce olduğunu hatırlıyorum. Mimarlık üzerine konuşan ustanın mekândan, kesitlerdeki mekânsal ilişkilerden, mekânın akıcılığından, ışığın kullanımından, malzeme seçiminden veya mimari tasarımın düşünsel boyutundan bahsetmesini bekliyordum. Oysa karşıma neredeyse tüccarın söyleyebileceği cümle çıkmıştı.
Kendi kendime, ne kadar para odaklı yaklaşım! mimardan çok esnafın söyleyeceği söz, diye düşünmüştüm.
Fakat yıllar geçti. Üniversiteden mezun oldum, mesleğe başladım, kendi mimarlık ofisimi kurdum farklı ülkelerde projeler tasarladım.
Zamanla öğrenciyken küçümsediğim cümlenin ne kadar önemli gerçeği anlattığını fark ettim. Çünkü mimarlık yalnızca tasarım yapabilmek değildir. Aynı zamanda tasarım yapabilme fırsatını elde edebilmektir.
Örneğin özgün villa tasarlamak istediğinizi düşünün. Yalnızca mimari tasarım süreci üç veya dört hafta sürebilir. süre boyunca ofisi işletmeniz, kendi yaşam giderlerinizi varsa ekibinizin maaşlarını karşılamanız gerekir.
Daha büyük projelerde ise durum çok daha karmaşıktır. hastane, üniversite veya havalimanı tasarlamak; mimarların, mühendislerin farklı disiplinlerden uzmanların birlikte çalışmasını gerektirir. Bütün emeğin ekonomik karşılığı vardır.
Elbette kendi kendinize mimari fikirler geliştirebilir, yarışmalara katılabilir, araştırmalar yapabilirsiniz. Ama durup dururken stadyum veya hastane tasarlayıp bütün uygulama projelerini hazırlamak, bunu sürekli sürdürülebilir şekilde yapmak pek mümkün değildir.
Birilerinin size güvenmesi, projenizi istemesi çalışmanızı finanse etmesi gerekir.
Müşteri yoksa, mimarlık yapabilme imkânınızın çok önemli bölümü yoktur.
Ne ilginçtir ki üniversitede bize mimarlığın tasarım tarafı uzun uzun öğretilirken müşteri bulmanın, işi sözleşmeye dönüştürmenin mimarlık ofisini ayakta tutmanın zorluklarından çok daha az söz edilir. Ben bunları mesleğin içinde öğrendim. Şimdi anlatacağım olay ise gerçeği en iyi anladığım deneyimlerden.
villa için Uganda’ya gitmeye değer miydi?COVID-19 pandemisinin devam ettiği günlerdi.
Ruanda’ tasarladığımız projeler nedeniyle uzun süredir orada bulunuyordum.Yaklaşık iki yıl önce Uganda’ tanıştığım Hollandalı müşterim benimle iletişime geçti.
Uganda’ villa yaptırmak istiyordu. Arsayı görmek projeyi konuşmak için kendisini ziyaret etmemi önerdi. Anlaşma sağlayabilirsek tasarım işini üstlenecektim. Normal zamanlarda oldukça sıradan iş seyahati olurdu. Ancak dünya hiç normal günlerden geçmiyordu.
Uluslararası uçuşlar kısıtlanmıştı. Havalimanları, zorunlu COVID testleri, karantina uygulamaları, ülkeden ülkeye değişen seyahat kuralları…
yere gitmeden önce test yaptırmanız, gittiğiniz ülkede otelde karantinaya girmeniz, dönüşte tekrar aynı süreçlerden geçmeniz gerekebiliyordu. Üstelik ortada ciddi sağlık riski vardı. Kendi kendime sordum:
villa projesi için bütün bunlara katlanmaya gerçekten değer ?
Sonra şöyle düşündüm:
İş iştir. İşin küçüğü büyüğü olmaz.
Sonuçta müşteri bana güvenmiş evini tasarlamamı istemişti. Gitmeden bunun nasıl sonuçlanacağını bilemezdim. Kararımı verdim. Uganda’ya gittim. Müşterimle görüştük, arsayı değerlendirdik villa projesi için anlaştık. Aslında Uganda’ya gitme amacımı gerçekleştirmiştim. Artık Ruanda’ya dönebilirdim. Fakat karşıma başka sorun çıktı.
Kampala’ tasarladığımız Villa Harald projesi
Karantinadan kaçmak için Kenya’ya gitmekdönemde Ruanda, Uganda Hindistan’ı COVID açısından yüksek riskli ülkeler arasında değerlendiriyordu. ülkelerden gelenlerin 15 gün otelde karantinada kalması gerekiyordu.
Uganda’dan döndüğümde mecburen on beş gün otel karantinasına girme durumum vardı.
Ben başka yol düşündüm.
Uganda’dan Kenya’ya geçsem, orada hafta kalsam, ardından Ruanda’ya dönsem?
sırada geçerli olan seyahat kurallarına göre bunun karantina süremi kısaltabileceğini düşünüyordum. Madem iki hafta boyunca otel odasında kalmak zorunda kalabilirdim, bunun yerine Kenya’ hafta geçirip hem ülkeyi gezebilir hem daha önce tanıştığım Kenyalı, Hintli arkadaşlarımı ziyaret edebilirdim. Böylece Uganda’dan Kenya’ya geçtim.
İşin ilginç tarafı, Kenya’ya vardığım gün Ruanda’nın söz konusu karantina uygulamasını kaldırdığını öğrendim.
Yani aslında Kenya’ya gitmeme gerek kalmamıştı. Dönüş biletimi almıştım. Madem gelmiştim, süre kalıp arkadaşlarımla görüşmeye karar verdim. gün bunun meslek hayatımdaki en ilginç seyahatlerden birine dönüşeceğinden haberim yoktu.
Yirmi metrekarelik mescitNairobi’ daha önce tanıştığım, Kenya’ yaşayan Hint kökenli arkadaşlarım vardı.
Onlardan biriyle görüştüğümüzde bana ilginç şey söyledi.
Yeni alışveriş merkezi inşa ediliyordu. İçinde mescit yapılması düşünülüyordu. Projeyle ilgilenen kişiler, Müslüman mümkünse Türk mimarın tasarımı üstlenmesinden memnun olacaklarını belirtmişlerdi. Arkadaşım, “İstersen seni tanıştırabilirim,”.
Açıkçası ilk başta pek heyecanlanmadım. alışveriş merkezinin bodrum katında on veya yirmi metrekarelik küçük mescit yapacaklarını düşündüm. Ticari açıdan büyük mimarlık işi olmasını beklemiyordum. Fakat sonra kendi kendime, madem buradayım, gidip tanışayım. Küçük mescit olsa tasarlar, hayır işine katkıda bulunmuş olurum, diye düşündüm. görüşmeye gittim. Alışveriş merkezinin CEO’su tanıştım. Bana projeyi anlatmaya başladığında beklediğimden tamamen farklı şeyle karşılaştım. Ortada yirmi metrekarelik küçük mescit yoktu. Alışveriş merkezinin içinde yaklaşık 2.500 metrekare kapalı alana sahip, çevresindeki Müslüman topluluğa hizmet verecek büyük cami planlanıyordu. Üstelik projenin ticari sosyal açıdan önemli amacı vardı. Çevrede çok sayıda Müslüman yaşıyordu. Güzel işlevsel caminin, alışveriş merkezinin kullanımını artıracağını düşünüyorlardı. Birkaç gün önce yalnızca hayır amacıyla görüşmeye gittiğim küçük mescit projesi, anda önemli mimarlık fırsatına dönüşmüştü. Ancak fırsatın ortaya çıkması, işin alındığı anlamına gelmiyordu.
On yedi toplantı buçuk ayİlk görüşmeden sonra ikinci toplantı yapıldı. Sonraki hafta alışveriş merkezinin proje yönetiminden sorumlu mühendislerle görüştüm. Ardından başka toplantı. Sonra şantiyede görüşme. Sonra pazarlama direktörüyle. Daha sonra binanın sahibiyle. Ardından tekrar CEO. Her toplantıda projeye biraz daha yaklaşıyor gibiydik ama ortada hâlâ imzalanmış sözleşme yoktu. Haftalar geçiyordu. noktadan sonra yaptığımız toplantıları saymaya başladım. Tam on yedi toplantı yapmıştık. Kendi kendime sormaya başlamıştım:
iş gerçekten olacak ? Yoksa haftalarca toplantı yapıp sonunda hiçbir sözleşme imzalamadan Ruanda’ya döneceğim?
belirsizlik insanı yoruyordu. Çünkü yalnızca toplantılarda geçirdiğiniz zamanı kaybetmiyorsunuz. Otel masraflarınız, yemekleriniz, ulaşım giderleriniz. Kendi ofisinizde başka işlere ayırabileceğiniz zamanı burada harcıyorsunuz. Üstelik bunların hepsi, henüz kesinleşmemiş iş. Fakat artık üç dört haftamı görüşmelere ayırmıştım. Projeyi gerçekten yapmak istiyordum. Geri dönmek istemedim. Görüşmelere devam ettik. Yaklaşık buçuk ayın sonunda sözleşmeyi imzaladık. Nairobi’deki BBS Camii projesinin tasarımını üstlendik.
Yirmi metrekarelik mescit olacağını düşünerek gittiğim görüşmeden, yaklaşık 2.500 metrekare kapalı alanı olan önemli cami projesi doğmuştu.Ama hikâye burada bitmedi.
Nairobi’ tasarladığımız BBS Cami projesi
Madem Kenya’dayım, başka müşteriler bulayımBBS Camii için yaptığımız toplantılar sürerken Nairobi’ boş zamanlarım oluyordu. Sözleşmenin ne zaman imzalanacağını bilmiyordum. Birkaç gün mü, birkaç hafta daha kalacağım belli değildi. Ben zamanı değerlendirmeye karar verdim.
Kenya’daki ilk haftamın sonunda Kenya Ticaret Odası’na gittim. Kendimi tanıttım. Mimar olduğumu, farklı ülkelerde projeler tasarladığımı, Kenya’ yatırımcılar veya müteahhitlerle tanışmaktan memnun olacağımı anlattım. “Direktörümüz bugün burada değil. Haftaya gelin,” dediler. Tamam dedim.
Ertesi hafta tekrar gittim. yöneticiyle görüştüm. sefer, “Haftaya tekrar gelin, genel direktörümüzle tanışın. Belki sizi doğru kişilerle tanıştırabilir,” dediler. sonraki hafta yeniden gittim. Genel direktörle görüştük. bana, “Gelecek çarşamba gelin. Başkan yardımcımızın hastane yatırımları. Belki sizinle ilgilenebilir,”. Yine tamam dedim. hafta sonra tekrar gittim. noktada artık haftalardır birilerinin kapısını çalıyor, kendimi anlatıyor sonraki görüşmeyi bekliyordum. Ortada hâlâ yeni iş yoktu.
Ama sonunda hastane yatırımları olan iş insanıyla tanıştım.
hastane projesiTanıştığım kişinin Kenya’nın Eldoret şehrinde inşaatı devam eden hastane projesi vardı.
Binanın inşaatı başlamış, hatta ikinci kat seviyesine kadar ilerlemişti. Bana mevcut projeyi anlattı. Mimari tasarımın büyük ölçüde yapılmış olduğunu, ancak belki bazı mekanların iç tasarımında çalışma imkânımız olabileceğini söyledi.
Ben mevcut planları görmek istedim.Çünkü hastane tasarımında yalnızca cephenin güzel olması yeterli değildir. Hasta odalarının, ameliyathanelerin, yoğun bakım alanlarının, polikliniklerin, servislerin teknik birimlerin birbirleriyle doğru ilişkiler içinde olması gerekir.
Hastane tasarımındaki planlama hatası, binanın yıllarca verimsiz çalışmasına neden olabilir.
Planları incelediğimde birçok mekânsal işlevsel sorun olduğunu gördüm. Müşteriye bunları sözlü olarak anlatmakla yetinmedim. Yaklaşık dört sayfalık değerlendirme raporu hazırladım. Raporda hangi mekânların eksik olduğunu, hangi işlevlerin birbirleriyle yanlış ilişkilendirildiğini hangi alanların yeniden ele alınması gerektiğini açıkladım.
raporu hastane çalışanlarına 4-5 saatlik toplantıda sundum. Aldığım cevap beni şaşırttı.
Bana şöyle dediler:
“Biz hastane için Siemens’ten MRI cihazı almayı planlıyorduk. Onlar hastanemizin planlarını inceleyip buna çok benzer değerlendirme gönderdiler. Senin raporundaki maddelerle neredeyse. Yalnızca iki farklı konu.”
Ardından şöyle devam ettiler:
“Artık senin hastane tasarlayabileceğini anladık.”
cümle benim için önemliydi. Çünkü güne kadar müşteriye hastane tasarlayabileceğimi anlatmaya çalışırken artık söylediklerimin ötesinde şey göstermiştim: Mevcut projeyi anlayabildiğimi, eksikliklerini tespit edebildiğimi çözümler geliştirebildiğimi.
Nihayetinde, hastanenin tüm kat planlarının mimari tasarımı, yeni cephesinin tasarımı iç mekanlarının tasarımıyla ilgili projeyi aldık. Başlangıçta cephe düzenlemesi olarak düşünülebilecek çalışma, kat planlarını yeniden ele aldığımız kapsamlı hastane tasarımına dönüştü.
Böylece Reale Hospital projesi ortaya çıktı.
Eldoret’te tasarladığımız Reale Hastanesi projesi
Yıllar sonraAradan yıllar geçti. Nairobi’deki BBS Camii inşa edildi ibadete açıldı. Daha sonra müşterimiz bize çok ilginç şey söyledi.
Büyük alışveriş merkezi inşa etmişlerdi. İçinde çok sayıda dükkân ticari alan vardı. Fakat müşterimizin ifadesiyle, cami zamanla Nairobi’ alışveriş merkezinin kendisinden bile daha fazla dikkat çeken yer hâline gelmişti. Bizim için proje özel yere sahip.
BBS Camii, German Design Award 2025’te ödül kazandı.
Aynı Kenya seyahati sırasında tanıştığım başka müşteri sayesinde tasarladığımız Reale Hospital ise İtalya’daki THE PLAN Award 2024’te sağlık yapıları kategorisinde finalist seçildi.
Bazen geriye dönüp düşünüyorum.
Pandemi sırasında Hollandalı müşterinin villa projesi için Uganda’ya gitmemeye karar verseydim ne olurdu?
Uganda’dan doğrudan Ruanda’ya dönebilseydim?
Kenya’daki karantina değişikliği yüzünden seyahatimi hiç planlamasaydım?
Arkadaşımın söylediği yirmi metrekarelik mescit projesini küçük görüp görüşmeye gitmeseydim?
BBS Camii için beşinci veya altıncı toplantıdan sonra vazgeçseydim?
Kenya Ticaret Odası’nda ilk seferde direktörü bulamayınca daha geri dönmeseydim?
Bunların hiçbirinin cevabını bilmiyorum. Bildiğim tek şey, küçük villa projesi için çıktığım yolculuğun beni Nairobi’ cami Eldoret’te hastane projesiyle buluşturduğu. Üniversitede okuduğum cümleyi bugün çok daha iyi anlıyorum.
Mimarlığın yüzde ellisi iş alabilmektir.
mimarlığın para kazanmak için yapılan sıradan ticaretten ibaret olduğu anlamına gelmiyor. Aksine, mimari düşüncenizi gerçek yapıya dönüştürebilmek için önce size güvenecek insan bulmanız gerektiği anlamına geliyor.
İstediğiniz kadar iyi tasarım yapabiliyor olun, çok yaratıcı fikirleriniz olsun, mekânı herkesten farklı yorumlayabiliyor. Bütün bunların yapıya dönüşebilmesi için müşterinin size fırsat vermesi gerekiyor. bazen fırsat, havalimanında geçirilen birkaç saatin, haftalarca süren toplantıların ya ilk bakışta önemsiz görünen küçük görüşmenin arkasında saklı olabiliyor.
Bugün mesleğe yeni başlayan mimara tek şey söylemem gerekse şunu söylerdim:
Küçük görünen işi küçümsemeyin. Ama her fırsatın başarıya dönüşeceğini düşünmeyin. Kiminle, ne zaman hangi şartlar altında tanışacağınızı bilemezsiniz.
Mimarlıkta tasarladığımız mekânlar kadar, mekânları tasarlama fırsatını nasıl elde ettiğimizin hikâyesi.
bazen en ilginç hikâye, binanın kendisinden önce başlıyor.