Artı Gerçek- İran cezaevlerinde neredeyse her gün yaşanan idamların yanı sıra hak ihlalleri gündemden düşmüyor.

Sağlık hakkına erişimden işkenceye iletişim yasaklarına kadar onlarca hak ihlali yayımlanan raporlara yansıyor. Rejim, özellikle siyasi mahpusların iradesini kırmaya dönük dizi işkence yöntemi uygularken, bunların başında ise sahte infazlar geliyor.

Avukat Marzie Mohebi, İran’daki cezaevlerinin durumuna dair Mezopotamya Ajansı’ndan (MA) Berivan Kutlu'ya konuştu.

'REJİMİN ÇARKLARI İDAMLARLA DÖNÜYOR'

Molla rejimi boyunca on binlerce kişinin idam edildiğini belirten Marzie Mohebi, “İran İslam Cumhuriyeti’nin yaklaşık yarım asırlık iktidarı boyunca uygulanmaya devam. Hiçbir zaman azalmadı, hatta gün bile durdurulmadı. İslam Cumhuriyeti, özünde ideolojik totaliter rejimdir. Varlığını korku salmaya, dehşet yaratmaya insanları öldürmeye borçludur. Rejim ne zaman kendisini zayıf hissetse veya halkın geniş çaplı protestolarını bastırmakta zorlanarak düşüşün eşiğinde olduğunu düşünse idamları artırmıştır. rejimin çarkları idamlarla dönüyor”.

'HALKI SUSTURMAK İÇİN İDAM CEZALARI UYGULANIYOR'

İran’daki Ocak ayı eylemlerinin rejimi sarstığına dikkat çeken Marzie Mohebi, "İdam cezası, yalnızca basit ceza hukuku meselesi veya suçları önlemeye yönelik araç değildir. Aksine, iktidarın gücünü kullanmasının en uç noktasıdır. Rejim, halkın geniş kitleler hâlinde sokaklara çıkmasıyla hatta bazı kentlerin düşmesiyle karşı karşıya kaldı. gelişmeler rejim için yıkım tehlikesinin çanlarını çaldı. Rejim, hâlâ ayakta olduğunu, insanları öldürme konusunda kendisine atfettiği ilahi gücü hâlâ elinde tuttuğunu göstermek için idamları sürdürüyor. Halkı susturmak için idam cezalarını uyguluyor” ifadelerini kullandı.

'İDAM CEZASINA KUTSALLIK ATFEDİLİYOR'

Rejimin, “bağy”, silahlı kalkışma (moharebe)", "yeryüzünde bozgunculuk çıkarmak (ifsad fi'l-arz) gibi suçlamalarla idam cezası vermesinin nedeni olduğunu söyleyen Marzie Mohebi, “ çerçevede idam, ilahi had cezası olarak kabul edilmektedir. Alt üst sınırı, ertelenmesi veya hafifletilmesi söz konusu olmayan cezanın uygulanması, hâkim açısından ilahi görev olarak görülmektedir. tür suçlamalar, idam cezasına kutsallık atfetmenin yanı sıra daha fazla korku dehşet yaratmayı amaçlamaktadır”.

'YENİ YASA ÇİZGİLERİ BULANIKLAŞTIRDI'

Temmuz 2025’te İsrail ABD’nin İran’a yönelik saldırıların ardından çıkarılan, “Casusluk Siyonist Rejim ABD İş Birliği Suçlarının Cezalarının Ağırlaştırılması Yasası”na dikkat çeken Marzie Mohebi, “Uluslararası yasa yapım standartlarının tamamına aykırı biçimde hazırlanan yasada, suç tanımları belirsiz son derece geniş tutulmuştur. Profesyonel casusluk düşmanla bilinçli iş birliği arasındaki sınırlar; sivil toplum faaliyetleri, gazetecilik, medyaya basit bilgi aktarımı, protestolara katılım hâkimin kanaatine göre İsrail rejimini güçlendirebilecek her türlü eylemle tutulabilecek şekilde ortadan kaldırılmıştır. Kişinin sorumluluk düzeyi eylemin sonuçlarıyla orantılı olmaksızın idam tüm mal varlığına el konulmasının öngörülmesi, cezada orantılılık ilkesini ihlal etmektedir. Düşman devletlerin belirlenmesinin Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi'ne bırakılması, yargısal ölçütlerin bağımsızlığını zedelemektedir. Yargılamaların hızlandırılması savunma için tanınan sürenin kısıtlanması adil yargılanma hakkını tehdit etmektedir. yasa öyle şekilde hazırlanmıştır ki hâkim, istediği her eylemi casusluk olarak değerlendirebilir. Oysa sanık başka rejim arasında en ufak bağlantı bulunmadığı gibi, böyle amaç söz konusu olmayabiliyor. Gençler, örneğin ağacı yakmakla suçlanarak idam ediliyor” değerlendirmesinde bulundu.

'KADINLARA YÖNELİK İDAMLAR ARTTI'

Son dönemlerde kadınlara yönelik idamların arttığını belirten Marzie Mohebi, idam edilen kadınlara yönelik net istatistiğin ise olmadığını söyledi. Marzie Mohebi, Yalnızca son dönemde kadınların siyasi suçlamalarla idama mahkûm edilmesinin arttığını söyleyebiliriz” diye belirtti. Son dönemlerde öz savunma gerçekleştiren çok sayıda kadının idam edildiğini kaydeden Marzie Mohebi, “İran yargı sisteminde, kadın bedeninin günahın sapkınlığın ortaya çıktığı zemin olduğu yönünde ideolojik ön kabul bulunmaktadır. nedenle bütün davalarda yargılama ön kabul üzerinden yürütülmektedir. Suudi Arabistan'ın kabileci dönemine ait fıkıh kurallarının İran hukukuna hâkim olması, durumun temel nedenidir. İslam Ceza Kanunu'nun had cezalarına ilişkin bölümündeki düzenlemelerin tamamı, döneme ait fıkhi hükümlere dayanmaktadır. Örneğin, kocası tarafından öldürülen kadının davasında hâkimin, kadının anne babasının bulunduğu ortamda kocaya yönelttiği ilk sorunun olduğunu gördüm: ‘Karınızdan şüpheleniyor muydunuz? Size ihanet ediyor muydu?’ Yani öldürülen kadının cesedine bile saygı gösterilmiyor. erkek öldürüldüğünde ise yargılama değerlendirme tam tersine işliyor” ifadelerini kullandı.

'KÜRTLERE VERİLEN İDAM CEZALARI SİYASİ NİTELİKTE'

İdam istatistiklerinde Beluc tutsakların daha yüksek olduğunu söyleyen Marzie Mohebi, şunları belirtti:

“Devrimin başlangıcından bugüne kadar idam mekanizmasının başlıca kurbanları olduklarını söylemek gerekir. Neden? Çünkü yoksullar. Çoğunun nüfus kaydı kimliği bulunmuyor; idam edilmeleri düşük maliyetli oluyor. Yoksulluk, insanları uyuşturucu alım satımına yöneltiyor. Uyuşturucu suçları nedeniyle verilen idam cezaları uyuşturucu ticaretinin hacmine, kârına zararına bağlı olarak şekilleniyor. Uyuşturucu suçlarına ilişkin idamlar, rejimin Birleşmiş Milletler'den para almak için kullandığı pazarlık aracıdır. nedenle idam edilenlerin en büyük bölümünü her zaman Beluclar oluşturuyor idamların çoğu uyuşturucu suçlarıyla bağlantılı oluyor.”

Kürtlere yönelik idamların siyasi saiklerle verildiğini vurgulayan Marzie Mohebi, “Kürtler açısından durum farklıdır. Kürtlere verilen idam cezaları daha çok siyasi niteliktedir”.

'SAHTE İDAMLARLARLA MAHPUSLARLA İTİRAFA ZORLANIYOR'

İşkencenin olağanlaştığını dile getiren Marzie Mohebi, “İşkence, İran'daki yargılama sürecinin temel unsurlarından biridir. Hırsızlık, dolandırıcılık, hatta cinayet gibi adli suçlarda sanıklar ağır şekilde dövülüyor. Birçok kişi mahkemeye çıkarılmadan önce öldürülüyor bundan kimsenin haberi olmuyor. Siyasi tutsaklara yönelik işkence ise bazen psikolojik, bazen fiziksel oluyor. Yaygın psikolojik işkence yöntemleri arasında uzun süre hücre hapsinde tutma sahte infaz uygulamaları bulunuyor. Siyasi suçlardan yargılanan kişiler, gözleri bağlı şekilde defalarca darağacına götürülüyor. Boyunlarına ilmek geçirilerek asılıyor, boğulmalarına ramak kala aşağı indiriliyor kendilerine ‘Şimdi itiraf et’ deniliyor. Fiziksel işkence olarak tecavüz, uzun süreli dayak, kol bacakların, kaburgaların kırılması gibi uygulamalar oldukça yaygın olağan hâle gelmiş durumda” diye konuştu.

ULUSLARARASI KAMUOYUNA ELEŞTİRİ

İdamlara karşı hem İran' hem uluslararası kamuoyunun ortak mücadele etmesi gerektiğini söyleyen Marzie Mohebi, şöyle devam etti:

“İdam uygulamasını hükümet açısından daha maliyetli hâle getirmek dışında yapılabilecek pek şey yoktur. sorumluluk uluslararası insan hakları kuruluşlarının omuzlarındadır. Ancak ne yazık ki kuruluşların ne ciddi kararlılığı ne girişimlerinin uygulanmasını sağlayacak güvencesi bulunmaktadır.”

MARZİE MOHEBİ KİMDİR?

İran’ yaklaşık 30 yıl avukatlık yapan Marzie Mohebi, kadın hakları alanında çalışmalar yürüttü. Birkaç kadın avukatla birlikte İran Sura Kadın Hukukçular Derneği’nin kurdu. Dernekte başkanlık görevini yürüten Marzie Mohebi, kadınlara hukuki destek sundu. Mahsa Jîna Emînî’nin katledilmesinin ardından, aktivistlere yönelik çalışmaları nedeniyle Meşhed Devrim Mahkemesi tarafından hapis cezası aldı, bütün mal varlıklarına el konuldu. İran’daki yargı baskısı karşısında Fransa’ya göç etmek zorunda kaldı. Fransa’ İran’daki tutsaklara dair çalışmalarını devam eden Marzie Mohebi, DÎNA (İranlı Kadın Avukatlar Dünya Ağı) isimli sivil toplum kuruluşuna başkanlık ediyor.