Deniz üstü veri merkezleri, yapay zekâ sistemlerinin artan enerji soğutma ihtiyacına çözüm sunmak amacıyla okyanuslarda deniz tabanında geliştiriliyor. Panthalassa, Mocean Energy Ocean Power Technologies gibi şirketler, dalga, gelgit, rüzgâr güneş enerjisiyle çalışan farklı tasarımlar üzerinde çalışıyor. Projelerin ticari ölçekte yaygınlaşması ise tuzlu suyun aşındırıcı etkisi, sert hava koşulları, enerji üretimindeki dalgalanmalar deniz ekosisteminin korunması gibi sorunların aşılmasına bağlı olacak.
Okyanuslarda Yapay Zekâ Altyapısı Kurma Yarışı HızlanıyorKara üzerindeki veri merkezi yatırımları, yüksek elektrik tüketimi, su ihtiyacı yerel toplulukların itirazları nedeniyle giderek daha karmaşık sürece dönüşüyor. Teknoloji şirketleri, açık denizlerde kurulacak tesislerin elektrik şebekesine belediye su kaynaklarına bağımlılığı azaltabileceğini değerlendiriyor. Denizden enerji üretimi doğal soğutma imkânını aynı altyapıda birleştiren yaklaşım, özellikle büyük yapay zekâ modellerinin ihtiyaç duyduğu hesaplama kapasitesi için alternatif çözüm arayışını temsil ediyor.
Portland merkezli Panthalassa, mayıs ayında Peter Thiel’in aralarında bulunduğu yatırımcılardan 140 milyon dolar finansman sağladı. Şirket, Pasifik Okyanusu’nda serbestçe hareket edecek yaklaşık 85 metre uzunluğundaki çelik platformlarla dalga enerjisi üretmeyi elde edilen elektriği yapay zekâ hesaplamalarında kullanmayı planlıyor. Girişim, yeni nesil sistemini test ettikten sonra 2027 yılında ticari dağıtıma başlamayı hedefliyor.
İskoçya merkezli Mocean Energy, temmuz ayında dalga güneş enerjisiyle çalışan yüzer platformlara yapay zekâ sunucuları yerleştirme planını açıkladı. Şirketin tasarımında deniz suyu soğutma amacıyla kullanılacak, kara bağlantısı ise uydu üzerinden sağlanacak. Ekim ayında Ocean Power Technologies Florida merkezli Stratum Holdings prototip şamandıraların kıyıya uzanan elektrik kablosu olmadan yapay zekâ altyapısını destekleyip destekleyemeyeceğini değerlendirmek üzere bağlayıcı olmayan niyet mektubu imzaladı.
Mocean Energy’nin geliştirdiği sistem, dalgaların hareketini doğrudan elektrik üretimine dönüştüren mekanizmaya dayanıyor. Şirket, açık deniz petrol gaz sektörüne yönelik dalga enerjisi teknolojileri üzerinde yaklaşık on yıl çalıştıktan sonra tasarımını veri merkezi kullanımına uyarlamaya başladı. Yüzen gövdenin dalgalarla birlikte hareket etmesi, jeneratörü çalıştırarak elektrik üretiyor; hareketli parça sayısının sınırlı tutulması ise arıza riskini azaltmayı amaçlıyor.
Mocean’ın 2024 ilkbaharında tamamladığı 13 aylık deniz denemesinde sistem, yaklaşık 12 metre yüksekliğe ulaşan dalgalarda elektrik üretti. Deneme ünitesi yaklaşık 10 kilovat güç sağladı ancak küçük dalgalarda üretim seviyesi geriledi. Şirket, yeni nesil her ünitenin dalga güneş enerjisini birleştirerek sunuculara yaklaşık 500 kilovat güç sağlamasını hedefliyor. Bataryalar ise dalga hareketinin zayıfladığı veya güneş ışığının azaldığı dönemlerde yedek enerji kaynağı olarak görev yapacak.
Mocean’ın uzun vadeli tasarımı, her biri 500 kilovatlık güç sağlayan ünitelerin yüksek dalga enerjisine sahip bölgelerde araya getirilmesini öngörüyor. Şirket, Batı Avrupa, ABD’nin batı kıyısı, Şili Batı Avustralya gibi bölgelerde 100 megavata kadar kapasiteye sahip kümeler oluşturmayı değerlendiriyor. Kurucu ortak CEO Cameron McNatt, beş yıl içinde gigavat, on yıl içinde ise 10 gigavat kurulu kapasiteye ulaşmayı hedeflediklerini belirtiyor.
Deniz ortamında çalışan hesaplama sistemleri, sunucuların ürettiği ısının çevredeki suya aktarılmasını sağlayarak geleneksel soğutma altyapısına olan ihtiyacı azaltmayı amaçlıyor. Ancak deniz suyu, metal yüzeylerde korozyona yol açan tuz içeriği nedeniyle elektronik mekanik donanımlar açısından zorlu ortam oluşturuyor. Midyeler, yosunlar, mikroorganizmalar mineral birikintileri su giriş filtrelerini tıkayarak ısı eşanjörlerinin performansını düşürebiliyor.
Victoria Üniversitesi Entegre Enerji Sistemleri Enstitüsü Direktörü Bryson Robertson, deniz altından kıyıya elektrik kablosu döşemenin proje maliyetlerini ciddi ölçüde artırabileceğini belirtiyor. Robertson’a göre serbest hareket eden platformlar sabitleme maliyetlerinden kaçınsa fırtınalar nedeniyle konumlarını kaybedebiliyor. Platformları yeniden uygun noktaya taşımak için harcanan enerji, sunuculara aktarılabilecek elektrik miktarını azaltıyor.
Dalga enerjisi sistemlerinin tasarımı kurulacak bölgenin deniz koşullarına göre değişiyor. Robertson, dalga dönemi hareket özelliklerinin enerji dönüştürücülerin verimini doğrudan etkilediğini belirtiyor. Daha büyük cihazın her zaman daha fazla elektrik üretemeyeceğini vurgulayan uzman, tasarımın yerel dalga hareketleriyle uyumlu olması gerektiğini ifade ediyor.
İklim teknolojileri danışmanı Michael Barnard ise tuzlu suyun metal yüzeylerde hızlı aşınmaya neden olduğunu, biyolojik birikintilerin sistemlerin bakım ihtiyacını artırdığını söylüyor. Barnard, açık denizde gerçekleştirilecek onarım çalışmalarının personel lojistik maliyetlerini yükselteceğini savunuyor. Mocean Energy, riskleri azaltmak için deniz koşullarına dayanıklı kaplamalar kullanmayı, biyolojik birikimi önleyici boya uygulamayı planlı bakım dönemlerinde platformları limana çekmeyi düşünüyor.
Açık deniz platformları tek seçenek olarak değerlendirilmiyor. Massachusetts merkezli DeepGreen Holdings, Maine eyaletindeki Eastport açıklarında Alaska’daki Cook Inlet bölgesinde gelgit enerjisiyle çalışan su altı veri merkezlerini incelemek için federal izin başvurusunda bulundu. Şirket, gelgit hareketlerinden yararlanarak deniz tabanındaki tesislere enerji sağlamayı araştırıyor. Japonya merkezli Mitsui.S.K. Lines ise limanda demirleyecek yeni gemiyi veri merkezine dönüştürmeyi veya mevcut gemiyi amaçla kullanmayı planlıyor. Geminin elektrik ihtiyacı kıyı şebekesinden ya ayrı enerji gemisinden karşılanabilecek.
DeepGreen’in Maine’deki planı, bölgenin deniz yaşamı açısından hassas olması nedeniyle çevresel itirazlarla karşılaşıyor. Bay of Fundy çevresinde nesli tehlike altındaki balina türlerinin yaşam alanları bulunuyor. Biyolojik Çeşitlilik Merkezi’nin okyanuslar programında dava süreçlerini yöneten Kristen Monsell, açık deniz projelerinin gemi trafiğini artırabileceğini, balinalarla çarpışma riskini yükseltebileceğini su altındaki gürültünün deniz memelilerinin beslenme iletişim davranışlarını etkileyebileceğini belirtiyor.
Monsell ayrıca deniz ortamına bırakılabilecek kirleticiler sunucu soğutmasından kaynaklanan ısı transferi konusunda endişelerini dile getiriyor. DeepGreen’in yönetici ortağı Louis Wolfson ise şirketin çok yıllı ön inceleme çalışmasının çevresel etkileri değerlendirmeyi amaçladığını söylüyor. Şirket, balıklar deniz memelileri için güvenli akustik sınırlar içinde çalışan türbinleri inceleyecek; lisans başvurusu öncesinde yerel yönetimler, balıkçılar yerli toplulukların temsilcileriyle görüşecek. DeepGreen henüz ekipman ortaklarını kesinleştirmediği için deniz tabanına herhangi sistem yerleştirmiş değil.
Türkiye’nin Karadeniz, Ege Akdeniz kıyıları, deniz enerjisiyle çalışan veri merkezi tasarımlarının gelecekte değerlendirilebileceği farklı coğrafi koşullar sunuyor. Ancak böyle yatırımın ekonomik karşılık bulması için dalga gelgit potansiyelinin yanı sıra deniz derinliği, kıyıya bağlantı maliyeti, enerji üretiminin sürekliliği çevresel etkilerin birlikte incelenmesi gerekiyor. Türkiye’deki veri merkezi işletmecileri açısından denizden enerji üretimi, mevcut elektrik şebekesinin yerini alacak hazır çözümden ziyade uzun vadeli alternatif olarak değerlendirilebilir.
Açık deniz veri merkezlerinin Türkiye’ uygulanması, yalnızca sunucuların denize taşınmasına bağlı değil. Yüksek hızlı uydu veya deniz altı fiber bağlantısı, deniz koşullarına dayanıklı donanım, bakım için liman erişimi kesintisiz enerji sağlayacak yedek sistemler yatırımın temel bileşenleri arasında yer alacak. Özellikle yapay zekâ işlem kapasitesini artırmak isteyen işletmeler, tür projeleri enerji maliyetleri altyapı güvenilirliği açısından değerlendirmek zorunda kalacak.
Dalga enerjisiyle çalışan tesisler henüz ticari ölçekte kanıtlanmış veri merkezi modeli sunmuyor. Önümüzdeki dönemde deniz denemelerinin süresi, bakım maliyetleri, enerji üretim sürekliliği çevresel izin süreçleri yatırımcıların kararlarını belirleyecek. Teknoloji şirketlerinin yüksek finansman gücü, dalga enerjisi sektörünün geçmişte karşılaştığı maliyet dayanıklılık sorunlarının yeniden ele alınmasına yardımcı olabilir; ancak okyanus koşullarında güvenilir biçimde çalışabilen sistem geliştirilmeden büyük ölçekli yaygınlaşma beklenmiyor.